Metraj, bir yapının projelerinden yola çıkarak her iş kaleminin miktarını ölçme ve hesaplama işidir. Kazının kaç metreküp, betonun kaç metreküp, sıvanın kaç metrekare, demirin kaç ton olduğu metrajla belirlenir. Metraj, maliyet hesabının, ihale dosyasının, iş programının ve hakedişin temelidir; metraj yanlışsa üzerine kurulan her hesap da yanlış olur. Aşağıda inşaatta metrajın nasıl yapıldığını adım adım anlatıyoruz.
Metraj ile keşif arasındaki fark
İki kavram sık karıştırılır. Metraj yalnızca miktardır: “120 m² seramik kaplama” gibi. Keşif ise bu miktarların birim fiyatlarla çarpılmasıyla elde edilen maliyettir. Yani keşif, metrajın üzerine kurulur. Kamu işlerinde bu hesabın son hâli yaklaşık maliyettir; ayrıntılar için yaklaşık maliyet nasıl hesaplanır yazımıza bakabilirsiniz.
Metrajda kullanılan birimler
- Metreküp (m³): kazı, dolgu, beton, duvar hacimleri,
- Metrekare (m²): kalıp, sıva, boya, kaplama, yalıtım, çatı,
- Metre (m): süpürgelik, denizlik, boru, kablo ve oluk uzunlukları,
- Ton ya da kilogram: inşaat demiri ve çelik,
- Adet: kapı, pencere, vitrifiye, armatür gibi parça işler.
Adım adım metraj
1. Güncel projeleri toplayın
Metraj; mimari, statik, mekanik ve elektrik projelerinin son onaylı ya da uygulama hâli üzerinden yapılır. Revizyon numaralarını kontrol etmek, eski bir pafta üzerinden hesap yapma hatasını önler.
2. İş kalemlerini listeleyin
Yapıyı kaba inşaat, ince inşaat, mekanik ve elektrik gibi gruplara ayırın ve her grubun iş kalemlerini sıralayın. Kamu işlerinde her kalem, ilgili kurumun birim fiyat tanımlarına (poz) göre adlandırılır.
3. Ölçün ve hesaplayın
Her kalemi projeden ölçerek hesaplayın. Birkaç tipik örnek:
- Temel betonu: temel uzunluğu × genişlik × yükseklik (m³),
- Kolon kalıbı: kolon çevresi × kolon yüksekliği × adet (m²),
- Duvar: duvar uzunluğu × yükseklik, eksi kapı ve pencere boşlukları (m²),
- İç sıva: mahal çevresi × tavan yüksekliği, eksi boşluklar (m²),
- Demir: statik projedeki donatı açılımlarından çap ve boy bazında ağırlık (ton).
Boşlukların hangi büyüklükten itibaren düşüleceği gibi kurallar, kullanılan birim fiyat tariflerinde ve şartnamelerde tanımlanır; bu kurallara uymak tutarlılık sağlar.
4. Metraj cetvelini hazırlayın
Her kalem için açıklama, ölçüler, adet ve sonuç miktarın gösterildiği bir metraj cetveli hazırlanır. İyi bir cetvel, başka bir mühendisin hesabı satır satır takip edebileceği açıklıkta olmalıdır. Hangi paftadan, hangi akstan ölçüm yapıldığını not etmek kontrolü kolaylaştırır.
5. Kontrol edin
Metrajı ikinci bir kişiye kontrol ettirmek en etkili hata önleme yöntemidir. Ayrıca toplam beton miktarının inşaat alanına oranı gibi basit makullük kontrolleri, büyük hataları erken yakalar.
Metraj hangi araçlarla yapılır?
Küçük işlerde elle hesap ve tablo programları yeterlidir. Büyük projelerde CAD çizimlerinden ölçüm ve yapı bilgi modellemesi (BIM) yazılımları hem hızı hem tutarlılığı artırır. Ancak hangi araç kullanılırsa kullanılsın, iş kalemlerinin doğru tanımlanması ve kontrol mühendislik bilgisi gerektirir.
Sık yapılan metraj hataları
- Güncel olmayan projeden ölçüm yapmak,
- Aynı işi iki kalemde birden saymak,
- Fire ve kayıp payını tanımsız biçimde metraja eklemek,
- Kapı ve pencere boşluklarını unutmak ya da yanlış düşmek,
- Mekanik ve elektrik işlerini mimariden bağımsız, eksik hesaplamak.
Metrajı kim yapar?
Metraj genellikle inşaat mühendisleri, mimarlar ve teknikerler tarafından hazırlanır. Kamu işlerinde hem idare yaklaşık maliyet için hem de yüklenici teklif ve hakediş için kendi metrajını çıkarır. Özel sektörde ise yatırımcı, teklifleri karşılaştırabilmek için bağımsız bir metraj yaptırarak tüm müteahhitlerden aynı miktar listesi üzerinden fiyat alabilir. Bu yöntem tekliflerin gerçekten karşılaştırılabilir olmasını sağlar.
Metraj nerede kullanılır?
Metraj; yatırım bütçesi, müteahhit teklifleri, kamu ihale dosyası, iş programı, malzeme siparişi ve hakediş raporlarının ortak dilidir. Hakedişin nasıl hazırlandığını hakediş nedir yazımızda anlattık.
Antes ile keşif ve metraj
Antes Mimarlık & Mühendislik; belediyeler, kamu kurumları ve yükleniciler için uygulama projesi, keşif, metraj, birim fiyat pozlandırma ve yaklaşık maliyet dosyası hazırlıyor. Hizmet kapsamını ihale, keşif ve metraj sayfamızda inceleyebilirsiniz. Projeniz için 0312 427 27 13 numarasını arayabilir ya da iletişim sayfamızdan yazabilirsiniz.